Beginpagina Blog Lorentz: Arnhemse tuinderszoon die Einstein betoverde

Lorentz: Arnhemse tuinderszoon die Einstein betoverde

9 min leestijd
0
Lorentz monument

Het Lorentz-monument in het Sonsbeekpark is vrijdag na een grondige restauratie opnieuw onthuld. Komende week opent Teylers Museum in Haarlem het laboratorium van Hendrik Lorentz, dat in oude glorie is hersteld. Wie was deze wereldberoemde wetenschapper?

Arnhem heeft een Lorentz-lyceum en in diverse steden is een Lorentzstraat te vinden. Bij de Afsluitdijk heb je de Lorentz-sluizen en veel natuurkundigen zijn bekend met de Lorentz-kracht. Wetenschapper en Nobelprijswinnaar Hendrik Lorentz heeft een diepe indruk op de wereld achtergelaten.

Veel kenners zien de in 1853 aan de Steenstraat geboren natuurkundige als een van de grootste geleerden die Nederland ooit heeft voortgebracht. Die erkenning kreeg de geboren en getogen Arnhemmer al tijdens zijn leven. Zijn begrafenis in 1928 was een landelijk evenement; grote drommen toeschouwers stonden aan de straatkant om hem een laatste groet te brengen.

(Tekst gaat verder onder het filmpje.)

Die uitvaart vond plaats in Haarlem, waar Lorentz de laatste jaren van zijn leven woonde. Daar werkte hij als conservator in het Teylers Museum. Ook gaf hij nog les aan de universiteit in Leiden. Daar was hij sinds zijn 24e, in 1878, hoogleraar theoretische natuurkunde. Eerder studeerde hij in die stad, na onder meer een opleiding aan de Arnhemse HBS.

Tuinder aan de Steenstraat

De ouders van Hendrik Antoon Lorentz, in het dagelijks leven ‘Hentje’,¬†hadden een tuinderij aan de Steenstraat. Daar was in die tijd nog plek genoeg op groente te kweken. Zijn overgrootvader, een immigrant uit Duitsland, was daar al in 1795 ermee begonnen.

Hendrik Lorentz
Hendrik Lorentz (1853-1928)

Vader Jan Lorentz moest goed hebben geboerd, gezien het (inmiddels verdwenen) grote huis aan de Steenstraat en het feit dat hij de goed lerende Hentje later naar de universiteit kon laten gaan. Van studieleningen had in de negentiende eeuw nog niemand gehoord. Voor een deel moest de student in zijn geboortestad dan ook bijverdienen als leraar wiskunde.

Onopvallende Nobelprijswinnaar

In Arnhem schrijft hij ook zijn proefschrift over onder meer de breking van het licht door glas. Dat werd de basis van jarenlang onderzoek, dat in 1902 resulteerde in de Nobelprijs voor de Natuurkunde. Al die jaren treedt hij nauwelijks naar buiten; hij leidt in Arnhem en later in Leiden een onopvallend leven. Hij trouwt en krijgt kinderen.

Wel bezoekt hij internationale congressen. Daar valt hij op, omdat hij vloeiend vier talen spreekt. Komt dat door de hoge kwaliteit van de Arnhemse HBS? Zeker na zijn Nobelprijs mag hij steeds vaker congressen voorzitten. Zo leert hij veel andere natuurkundigen van over de hele wereld kennen, van wie Marie Curie, Niels Bohr en Albert Einstein de bekendste zijn.

Naar de achtergrond

Einstein_en_Lorentz
Albert Einstein (links) vond Lorentz ‘betoverend’.

Die zorgden er met hun baanbrekende theorie√ęn al snel voor dat Lorentz’ werk naar de achtergrond verdween. De Arnhemmer¬†treurde er niet om. Hij had het daar te druk voor. Hij werd een prominent lid van de Zuiderzee-commissie en droeg bij aan de bouw van de Afsluitdijk. Ook spande hij zich na de Eerste Wereldoorlog in om via de Volkenbond wetenschappers uit alle landen bij elkaar te brengen.

Dat lukte niet erg, maar het zorgde er wel voor dat de geboren Arnhemmer populair werd. Daarnaast zag onder meer Einstein hem als vaderfiguur. De beroemde wetenschapper zocht Lorentz vaak op in zijn huis in Leiden. “Elk bezoek van Einstein trok de aandacht van de media”, vertelt Frits Berends, emeritus hoogleraar natuurkunde van de Universiteit Leiden, tegen Trouw. “En telkens kwam Lorentz daarbij in beeld. Dat maakte hem bekend bij het grote publiek.”

Betoverend

Toen Lorentz in 1925 zijn 50-jarig jubileum als doctor in de Natuurkunde vierde, was hij al wereldberoemd. Onder meer prins Hendrik, de man van koningin Wilhelmina, en minister-president Hendrik Colijn waren aanwezig. Ook Einstein was er. Die zei dat hij de Arnhemse tuinderszoon ‘betoverend’ vond.

De theorie√ęn van Lorentz zijn nu voor een groot deel ondergesneeuwd door latere wetenschappers. Wel heeft Einstein zijn wereldberoemde relativiteitstheorie gebaseerd op werk van de Arnhemmer. Dat beseften al die toeschouwers bij Lorentz’ begrafenis waarschijnlijk nauwelijks.

Status

In 1931 onthult de koningin in het Sonsbeekpark het Lorentz-monument, dat nu weer in volle glorie is hersteld. Wie daar even bij stil staat, ziet de namen van een hele rits wetenschappers die treurden om zijn dood. Dat zegt genoeg over zijn status, die hij in die wereld had.

Bronnen: Historisch Nieuwsblad, Trouw, Wikipedia, De Arnhemse jaren van Hendrik Lorentz (boek Jos Diender e.a.)

Meer nieuws?

Reacties

Reacties

Laad meer gerelateerde artikelen
Laad meer in Blog

Bekijk ook

Marcouch presenteert zich met social media

Molen De Kroon op Klarendal heeft er nu wel een erg prominente fan bij. Kersvers burgemees…