Connect with us
Arnhem Centrum

Blog

Onopvallende tuinderszoon grootste Arnhemmer aller tijden

Lorentz monument

Hendrik Lorentz is vrijdag uitgeroepen tot Grootste Arnhemmer aller tijden. Bij de Historische Herberg in Molenplaats Sonsbeek liet hij andere grootheden als Karel van Gelre en Marga Klompé achter zich. Wie was deze tuinderszoon uit de Steenstraat die een wereldberoemd wetenschapper werd?

Gisteren maakte burgemeester Ahmed Marcouch de winnaar bekend in Molenplaats Sonsbeek.
(Tekst gaat verder onder het filmpje.)

Arnhem heeft een Lorentz-lyceum en in diverse steden is een Lorentzstraat te vinden. Bij de Afsluitdijk heb je de Lorentz-sluizen en veel natuurkundigen zijn bekend met de Lorentz-kracht. Wetenschapper en Nobelprijswinnaar Hendrik Lorentz heeft een diepe indruk op de wereld achtergelaten.

Veel kenners zien de in 1853 aan de Steenstraat geboren natuurkundige als een van de grootste geleerden die Nederland ooit heeft voortgebracht. Die erkenning kreeg de geboren en getogen Arnhemmer al tijdens zijn leven. Zijn begrafenis in 1928 was een landelijk evenement; grote drommen toeschouwers stonden aan de straatkant om hem een laatste groet te brengen.

(Tekst gaat verder onder het filmpje.)

Die uitvaart vond plaats in Haarlem, waar Lorentz de laatste jaren van zijn leven woonde. Daar werkte hij als conservator in het Teylers Museum. Ook gaf hij nog les aan de universiteit in Leiden. Daar was hij sinds zijn 24e, in 1878, hoogleraar theoretische natuurkunde. Eerder studeerde hij in die stad, na onder meer een opleiding aan de Arnhemse HBS.

Tuinder aan de Steenstraat

De ouders van Hendrik Antoon Lorentz, in het dagelijks leven ‘Hentje’, hadden een tuinderij aan de Steenstraat. Daar was in die tijd nog plek genoeg op groente te kweken. Zijn overgrootvader, een immigrant uit Duitsland, was daar al in 1795 ermee begonnen.

Hendrik Lorentz

Hendrik Lorentz (1853-1928)

Vader Jan Lorentz moest goed hebben geboerd, gezien het (inmiddels verdwenen) grote huis aan de Steenstraat en het feit dat hij de goed lerende Hentje later naar de universiteit kon laten gaan. Van studieleningen had in de negentiende eeuw nog niemand gehoord. Voor een deel moest de student in zijn geboortestad dan ook bijverdienen als leraar wiskunde.

Onopvallende Nobelprijswinnaar

In Arnhem schrijft hij ook zijn proefschrift over onder meer de breking van het licht door glas. Dat werd de basis van jarenlang onderzoek, dat in 1902 resulteerde in de Nobelprijs voor de Natuurkunde. Al die jaren treedt hij nauwelijks naar buiten; hij leidt in Arnhem en later in Leiden een onopvallend leven. Hij trouwt en krijgt kinderen.

Wel bezoekt hij internationale congressen. Daar valt hij op, omdat hij vloeiend vier talen spreekt. Komt dat door de hoge kwaliteit van de Arnhemse HBS? Zeker na zijn Nobelprijs mag hij steeds vaker congressen voorzitten. Zo leert hij veel andere natuurkundigen van over de hele wereld kennen, van wie Marie Curie, Niels Bohr en Albert Einstein de bekendste zijn.

Naar de achtergrond

Einstein_en_Lorentz

Albert Einstein (links) vond Lorentz ‘betoverend’.

Die zorgden er met hun baanbrekende theorieën al snel voor dat Lorentz’ werk naar de achtergrond verdween. De Arnhemmer treurde er niet om. Hij had het daar te druk voor. Hij werd een prominent lid van de Zuiderzee-commissie en droeg bij aan de bouw van de Afsluitdijk. Ook spande hij zich na de Eerste Wereldoorlog in om via de Volkenbond wetenschappers uit alle landen bij elkaar te brengen.

Dat lukte niet erg, maar het zorgde er wel voor dat de geboren Arnhemmer populair werd. Daarnaast zag onder meer Einstein hem als vaderfiguur. De beroemde wetenschapper zocht Lorentz vaak op in zijn huis in Leiden. “Elk bezoek van Einstein trok de aandacht van de media”, vertelt Frits Berends, emeritus hoogleraar natuurkunde van de Universiteit Leiden, tegen Trouw. “En telkens kwam Lorentz daarbij in beeld. Dat maakte hem bekend bij het grote publiek.”

Betoverend

Toen Lorentz in 1925 zijn 50-jarig jubileum als doctor in de Natuurkunde vierde, was hij al wereldberoemd. Onder meer prins Hendrik, de man van koningin Wilhelmina, en minister-president Hendrik Colijn waren aanwezig. Ook Einstein was er. Die zei dat hij de Arnhemse tuinderszoon ‘betoverend’ vond.

De theorieën van Lorentz zijn nu voor een groot deel ondergesneeuwd door latere wetenschappers. Wel heeft Einstein zijn wereldberoemde relativiteitstheorie deels gebaseerd op werk van de Arnhemmer. Dat beseften al die toeschouwers bij Lorentz’ begrafenis waarschijnlijk nauwelijks.

Status

In 1931 onthult de koningin in het Sonsbeekpark het Lorentz-monument, dat nu weer in volle glorie is hersteld. Wie daar even bij stil staat, ziet de namen van een hele rits wetenschappers die treurden om zijn dood. Dat zegt genoeg over zijn status, die hij in die wereld had.

Toch schijnt hij tot het eind toe een bescheiden man te zijn gebleven. Hoe zou hij hebben gereageerd op zijn verkiezing tot grootste Arnhemmer ooit? Misschien had hij wel zijn schouders opgehaald en was hij gewoon verder gegaan met zijn onderzoek.

Bronnen: Historisch Nieuwsblad, Trouw, Wikipedia, De Arnhemse jaren van Hendrik Lorentz (boek Jos Diender e.a.)

Meer nieuws? 

Reacties

Reacties

Blog

Konijnenvoer; vegan is nu ook nog lekker

Huibert Veth

Burgerjournalist Huibert Veth ging eten bij vegan pop-up restaurant Konijnenvoer en sprak met eigenaar Demian Parasmo over zijn onderneming en zijn idealen.

‘Ik ben toch zeker geen konijn’, één van de gevleugelde uitspraken van een toenmalige vriend, jaren geleden, waarna het ene blaadje sla dat op zijn vlezige hamburger te vinden was theatraal in de prullenbak werd gedeponeerd. Het was een tijd waarin vega nog niet zo sterk ingeburgerd was en van vegan, waarbij alle dierlijke producten uitgesloten worden, hadden we volgens mij nog nooit gehoord. Ik spreek met Demian Parasmo, initiatiefnemer en kok van het veganrestaurant Konijnenvoer, begonnen als pop-up restaurant in Café Tape. Tijdens een kop koffie met zijn zusje raakte hij in gesprek met Wendo Kroon, eigenaresse van Tape, en ze besloten dit concept als pop-up restaurant in de markt te zetten. Merkwaardig genoeg  is dit het eerste veganrestaurant wat we in Arnhem hebben.

Ook voor vleeseters goed!

Samen met mijn vrouw word ik uitgenodigd om hier een avond te komen dineren. Mijn vrouw eet regelmatig vegetarisch. Persoonlijk ben ik een echte vleesliefhebber en is mijn maaltijd meestal niet compleet zonder een lekker stuk vlees. Ja, mijn idealistische hart komt hier wel eens tegen in opstand maar tot een echte gedragsverandering heeft het nog niet geleid. Ze was dus erg blij toen ik ‘spontaan’ voorstelde naar een gelegenheid als deze te gaan. Naast ons neemt Leo de Groot (PVDD) plaats. Zou hij ook vegan zijn? Je verwacht het niet;). We krijgen een fishfilet burger en bij de eerste hap vragen wij ons af of er echt geen vis in zit, goed gedaan dus! Bananenbrood met vanille yoghurt na, zelfs deze verstokte vleeseter gaat met een meer dan voldaan gevoel naar huis. Ook voor de prijs van €12,50 voor twee gangen hoef je het niet te laten. Op deze manier wordt het heel wat eenvoudiger om aan je idealen toe te gaan geven!

Waarom vegan?

Waarom zou je vegan willen eten? Demian vertelt mij hoe hij beïnvloed is door films als Earthlings en Cowspiracy. De impact op het klimaat en dierenleed zijn de belangrijkste drijfveren. Het gezondheidsargument is wat minder sterk, vegan is niet per definitie gezond en vlees (of vega) niet perse ongezond. Hij wordt hierin ondersteund door de harde cijfers. Onderzoek aan de universiteit van Oxford heeft laten zien dat je jouw persoonlijke ecologische voetafdruk met 73 procent kunt verminderen bij een volledig plantaardig dieet, zo berichtte het AD afgelopen week. Er zou hierdoor wereldwijd 75 procent minder landbouwgrond nodig zijn, een oppervlakte van de VS, China, Australië en Europa samen. Dat zet je toch aan het denken. ‘Is het daarnaast wel een natuurlijke drive om vlees te eten?’, brengt Demian in. ‘Een kind dat met zijn speelgoed speelt, zal wel zijn plastic appel op gaan eten maar er niet aan denken zijn knuffelkonijn op te gaan peuzelen.’

Demian wil per juli een eigen pand voor Konijnenvoer. Zijn plan is om dat voor maximaal drie maanden te doen en dan weer naar een andere locatie te vertrekken, het verdiende geld kan weer door geïnvesteerd worden. Het nieuws is deze week naar buiten gebracht dat hem dit gelukt is, namelijk aan de Apeldoornseweg 4a, naast de Brigant. Vrijdag de 13e is de opening. Ik zou ook alle niet-vegans uit willen dagen om je door Demian te laten verrassen.

Meer nieuws?

chico's place

Reacties

Reacties

Continue Reading

Blog

‘Arnhem gezien door Crone’

Huibert Veth

Geschreven door: Burgerjournalist Huibert Veth

Mijn bovenbuurmeisje, Fenne Beuker (Graphication), heeft het grafisch ontwerp voor het boek ‘Arnhem gezien door Crone’ van de gerenommeerde Arnhemse schrijver Kees Crone gedaan. Leuk om een keer te lezen en ik mocht het van haar lenen. Na een paar hoofdstukken krijg ik een berichtje van dezelfde Kees Crone. Sommige gebeurtenissen verrassen je vanwege hun toevalligheid! Hij had mijn artikelen gelezen en gaf me daar complimenten over. Dit voelt natuurlijk altijd goed maar van sommige mensen extra bijzonder. Na zijn vakantie spreken we af voor een kop koffie bij ‘Café Aan het SPoor ARnhem’, kortweg Caspar, om hier nog eens wat over door te praten. Of ik in de tussentijd niet eens kan proberen om een boekrecensie te schrijven. Lijkt me een uitstekend idee Kees, ik zal mijn best doen! Of ik dan nog wel wist hoe ik hem als vriend moest toevoegen op Facebook.

Schuilkelder onder Willemsplein

Een vraag die past bij de schrijfstijl van Kees Crone waarbij je je direct tussen de schitterende historische plaatjes van vaak tientallen jaren oud waant. Hij spreekt over zichzelf in de derde persoon, waar ik persoonlijk wel om moet lachen, en zijn stijl komt wat gedragen over. Uitstekend voor dit genre. Heerlijk om zoveel van je eigen stad te leren over plekken waar je al zo vaak geweest bent. Wie wist er bijvoorbeeld dat er onder het Willemsplein nog altijd dichtgemaakte tunnels liggen die jarenlang als voetgangersoversteekplaats dienst hadden maar oorspronkelijk bedoeld waren als schuilkelder voor een atoomaanval in de tijd van de Koude Oorlog. Maar de Russen kwamen niet! Je loopt een volgende keer toch anders over zo’n plein heen. Kees breekt een lans voor het benoemen van een straatnaam naar schrijver C.C.S. Crone die op het Arnhemse kerkhof Moscowa begraven ligt. Hij benoemt in zijn boek niet zelf dat dit zijn vader is die in 1951 overleden is, toen Kees twee jaar geweest moet zijn.

Musthave voor elke Arnhemmer

Wat mij betreft een absolute musthave voor elke Arnhemmer, met korte op zichzelf staande verhalen die je prima binnen een toiletbezoek of kop koffie leest. Mijn Arnhemse vrienden weten het komende jaar in elk geval wat ze voor hun verjaardag kunnen verwachten en zijn bij een verrast gezicht direct betrapt op het niet lezen van mijn artikelen;).

Te koop bij boekhandel Hijman Ongerijmd

Meer nieuws?


Reacties

Reacties

Continue Reading

Blog

We krijgen een Ecovat!

Geschreven door: Burgerjournalist Huibert Veth

Siza Dorpgroep is bezig met een grootschalige herstructurering met nieuwbouw op het terrein voor de zorginstelling. Voor het energievraagstuk wil zij gebruik gaan maken van een Ecovat. Dit is in feite een grote emmer in de grond waar door middel van warm water energie opgeslagen kan worden. Omdat dit afwijkt van het bestemmingsplan moet de gemeenteraad hier toestemming voor verlenen. Het lijkt erop dat dit unaniem gaat gebeuren.

Goed besluit of onverantwoord risico?

Is de aanleg van zo’n Ecovat nu een verstandig plan? Wat is de benodigde input en output van het systeem qua energie, CO2 en materialen? Wat is de totale ecologische voetafdruk van cradle-to-cradle, van productie tot afbraak en hergebruik? Zijn er nog verborgen kosten zoals eventuele milieuvervuiling? Het leek me goed om hier eens over van gedachten te wisselen met een onafhankelijke partij. Ik sprak hierover met Martijn Bongaerts, Innovatiemanager Energietransitie bij Liander. Martijn geeft aan dat de opslag van energie in de basis nooit duurzaam is. Opslag kost altijd geld en producten worden er in de regel niet beter van, dit werkt zo in de logistiek en hetzelfde geldt voor energie. Door de onvoorspelbaarheid van duurzame energie (zon en wind zijn niet te reguleren) is het echter een noodzaak binnen de energietransitie waarin we zitten. Systemen als het Ecovat zijn een potentiële missing link in dit verhaal. Dat het systeem werkt waarvoor het is bedoeld is volgens Martijn voldoende bewezen. Voor alle technische resultaten is het nog te vroeg. Kortom, de trein rijdt maar of en waar de vertraging optreedt is nog niet te zeggen, het is net de NS! Er zijn namelijk nog slechts enkele prototypes geplaatst en in hoeverre een business case hierin positief uitvalt, hangt ook sterk van omgevingsfactoren af. Meerdere prototypes in verschillende omgevingen zijn daarom aan te raden om tot goede inzichten te komen, in dat licht zou het plaatsen van dit nog tamelijk unieke systeem in Arnhem ook gezien kunnen worden.

Terecht trots?

Onder onze overwegend groengezinde raadsleden merkte ik ook enige trots dat ‘wij’ in onze stad een Ecovat krijgen. Terecht? Ik denk het wel, de duurzame energietransitie waar we met elkaar voor staan zal niet vanzelf gaan en hierin moet je soms je nek uitsteken, gecalculeerde risico’s nemen en niet weglopen voor de  verantwoordelijkheid die daarbij hoort. Je kunt ook moeilijk verwachten dat nieuwe technologieën bij invoering zichzelf al volledig bewezen hebben. Feit is natuurlijk wel dat als we heel veel projecten binnen onze stad gaan krijgen waar enig risico aan kleeft het probleem ook heel groot wordt als veel van die projecten tegen blijken te vallen.

Meer nieuws?


Reacties

Reacties

Continue Reading
Advertisement

Populair