Connect with us
Arnhem Centraal

Blog

Onopvallende tuinderszoon grootste Arnhemmer aller tijden

Lorentz monument

Hendrik Lorentz is vrijdag uitgeroepen tot Grootste Arnhemmer aller tijden. Bij de Historische Herberg in Molenplaats Sonsbeek liet hij andere grootheden als Karel van Gelre en Marga Klompé achter zich. Wie was deze tuinderszoon uit de Steenstraat die een wereldberoemd wetenschapper werd?

Gisteren maakte burgemeester Ahmed Marcouch de winnaar bekend in Molenplaats Sonsbeek.
(Tekst gaat verder onder het filmpje.)

Arnhem heeft een Lorentz-lyceum en in diverse steden is een Lorentzstraat te vinden. Bij de Afsluitdijk heb je de Lorentz-sluizen en veel natuurkundigen zijn bekend met de Lorentz-kracht. Wetenschapper en Nobelprijswinnaar Hendrik Lorentz heeft een diepe indruk op de wereld achtergelaten.

Veel kenners zien de in 1853 aan de Steenstraat geboren natuurkundige als een van de grootste geleerden die Nederland ooit heeft voortgebracht. Die erkenning kreeg de geboren en getogen Arnhemmer al tijdens zijn leven. Zijn begrafenis in 1928 was een landelijk evenement; grote drommen toeschouwers stonden aan de straatkant om hem een laatste groet te brengen.

(Tekst gaat verder onder het filmpje.)

Die uitvaart vond plaats in Haarlem, waar Lorentz de laatste jaren van zijn leven woonde. Daar werkte hij als conservator in het Teylers Museum. Ook gaf hij nog les aan de universiteit in Leiden. Daar was hij sinds zijn 24e, in 1878, hoogleraar theoretische natuurkunde. Eerder studeerde hij in die stad, na onder meer een opleiding aan de Arnhemse HBS.

Tuinder aan de Steenstraat

De ouders van Hendrik Antoon Lorentz, in het dagelijks leven ‘Hentje’, hadden een tuinderij aan de Steenstraat. Daar was in die tijd nog plek genoeg op groente te kweken. Zijn overgrootvader, een immigrant uit Duitsland, was daar al in 1795 ermee begonnen.

Hendrik Lorentz

Hendrik Lorentz (1853-1928)

Vader Jan Lorentz moest goed hebben geboerd, gezien het (inmiddels verdwenen) grote huis aan de Steenstraat en het feit dat hij de goed lerende Hentje later naar de universiteit kon laten gaan. Van studieleningen had in de negentiende eeuw nog niemand gehoord. Voor een deel moest de student in zijn geboortestad dan ook bijverdienen als leraar wiskunde.

Onopvallende Nobelprijswinnaar

In Arnhem schrijft hij ook zijn proefschrift over onder meer de breking van het licht door glas. Dat werd de basis van jarenlang onderzoek, dat in 1902 resulteerde in de Nobelprijs voor de Natuurkunde. Al die jaren treedt hij nauwelijks naar buiten; hij leidt in Arnhem en later in Leiden een onopvallend leven. Hij trouwt en krijgt kinderen.

Wel bezoekt hij internationale congressen. Daar valt hij op, omdat hij vloeiend vier talen spreekt. Komt dat door de hoge kwaliteit van de Arnhemse HBS? Zeker na zijn Nobelprijs mag hij steeds vaker congressen voorzitten. Zo leert hij veel andere natuurkundigen van over de hele wereld kennen, van wie Marie Curie, Niels Bohr en Albert Einstein de bekendste zijn.

Naar de achtergrond

Einstein_en_Lorentz

Albert Einstein (links) vond Lorentz ‘betoverend’.

Die zorgden er met hun baanbrekende theorieën al snel voor dat Lorentz’ werk naar de achtergrond verdween. De Arnhemmer treurde er niet om. Hij had het daar te druk voor. Hij werd een prominent lid van de Zuiderzee-commissie en droeg bij aan de bouw van de Afsluitdijk. Ook spande hij zich na de Eerste Wereldoorlog in om via de Volkenbond wetenschappers uit alle landen bij elkaar te brengen.

Dat lukte niet erg, maar het zorgde er wel voor dat de geboren Arnhemmer populair werd. Daarnaast zag onder meer Einstein hem als vaderfiguur. De beroemde wetenschapper zocht Lorentz vaak op in zijn huis in Leiden. “Elk bezoek van Einstein trok de aandacht van de media”, vertelt Frits Berends, emeritus hoogleraar natuurkunde van de Universiteit Leiden, tegen Trouw. “En telkens kwam Lorentz daarbij in beeld. Dat maakte hem bekend bij het grote publiek.”

Betoverend

Toen Lorentz in 1925 zijn 50-jarig jubileum als doctor in de Natuurkunde vierde, was hij al wereldberoemd. Onder meer prins Hendrik, de man van koningin Wilhelmina, en minister-president Hendrik Colijn waren aanwezig. Ook Einstein was er. Die zei dat hij de Arnhemse tuinderszoon ‘betoverend’ vond.

De theorieën van Lorentz zijn nu voor een groot deel ondergesneeuwd door latere wetenschappers. Wel heeft Einstein zijn wereldberoemde relativiteitstheorie deels gebaseerd op werk van de Arnhemmer. Dat beseften al die toeschouwers bij Lorentz’ begrafenis waarschijnlijk nauwelijks.

Status

In 1931 onthult de koningin in het Sonsbeekpark het Lorentz-monument, dat nu weer in volle glorie is hersteld. Wie daar even bij stil staat, ziet de namen van een hele rits wetenschappers die treurden om zijn dood. Dat zegt genoeg over zijn status, die hij in die wereld had.

Toch schijnt hij tot het eind toe een bescheiden man te zijn gebleven. Hoe zou hij hebben gereageerd op zijn verkiezing tot grootste Arnhemmer ooit? Misschien had hij wel zijn schouders opgehaald en was hij gewoon verder gegaan met zijn onderzoek.

Bronnen: Historisch Nieuwsblad, Trouw, Wikipedia, De Arnhemse jaren van Hendrik Lorentz (boek Jos Diender e.a.)

Meer nieuws? 

Reacties

Reacties

Continue Reading

Blog

Radio-dj kwam verder met record dan ‘Grafligger’ in 1968

Bert hagen

Een recordpoging van radio-dj Marius Smit is deze week niet geslaagd. Hij wilde in Winkelcentrum Presikhaaf 200 uur achter elkaar radio maken, maar kwam niet verder dan 173 uur. Smit is een stuk verder gekomen dan een iemand anders die ooit bij het Arnhemse winkelcentrum een recordpoging wilde uitvoeren. Dat was een zekere Bert Hagen, in 1968 in de media ook wel bekend als de Grafligger of de Kistenkruiper.

De ambitie van deze werkloze kelner uit Arnhem was niet gering. Hij wilde in de zomer van 1968 105 dagen vlakbij het toen nog hypermoderne winkelcentrum in een kist onder de grond gaan liggen. Uiteraard met een luchtkanaal, waar een tentje bovenop zou moeten worden gezet. Het record ‘onder de grond liggen’ van 61 dagen stond toen nog op naam van een Ier.

Comfortabel

Met onder meer een radio en een tv zou Hagen dan relatief comfortabel onder het maaiveld kunnen verblijven. Hij zou dan wel 105 dagen zijn vier kinderen moeten missen. Toch stond hij te popelen, blijkt uit een bericht van De Telegraaf van 6 juni 1968. “Al dat wachten bezorgt me slapeloze nachten.”

Wat dreef Hagen? Daar was de werkloze eerlijk over. Hij wilde rijk worden en zo in één klap uit de zorgen zijn. Zo wilde hij een hek om zijn graf om entree te laten heffen. Ook sponsoren zouden geen probleem zijn, dacht hij. “Denk aan het pak crackers en de chocomel, waarmee ik  mij in leven houd”, zegt hij tegen de krant Het Vrije Volk. “Of het pak waarmee ik na drie maanden zonder één kreukel weer uit het graf rijs.”

Kapers op de kust

Al snel nadat de Arnhemmer zijn idee had gelanceerd, meldde iemand zich die zijn manager wilde worden. Dat was de kunsthandelaar Toon Rangé. In juli 1968 moest de recordpoging beginnen. Maar toen kwam de eerste kaper op de kust: de vishandelaar Henk van der Zwam uit Rheden.

Die dacht blijkbaar: ‘Wat Bert kan, kan ik ook’. Van der Zwam wilde 125 dagen onder de grond. Ook hij had een manager, lompenhandelaar Jan Lamberts, alias Jantje van Velp. Rangé  kende de vishandelaar en was niet onder de indruk. “Die heeft de mentaliteit niet”, zei hij op 13 juni 1968 in het Vrije Volk.

Mentaliteit

Had Rangé daar gelijk in? Van der Zwam liet kort daarna weten dat hij pas de grond in ging als hij 50.000 gulden kreeg. Die houding beviel manager Lamberts niet. Hij en Van der Zwam gingen uit elkaar. Betekende dat het einde van hun plannen? Integendeel. Lamberts kondigde aan zelf onder de grond te kruipen. Nu had Hagen twee concurrenten.

Geen van drieën zouden ooit aan de recordpoging beginnen. Zowel de gemeente Arnhem als de gemeente Rheden weigerden een vergunning af te geven. De sensatiezucht van de toeschouwer zou ‘op niet aanvaardbare wijze worden geprikkeld’, oordeelde de gemeente. “De gangbare normen zullen worden overtreden en gevoelens van een groot deel van de burgerij zullen worden gekwetst.”

Gezondheid

Ook waren ze op de gemeentehuizen bang voor de gevolgen van de lichamelijke en de geestelijke gezondheid van de deelnemers. Dit was ondanks medici van de universiteit van Nijmegen, die Hagen tijdens de recordpoging in de gaten zouden houden. De drie mannen mochten zich niet laten kisten, kopte De Telegraaf lollig.

Op 3 juli werd het nog erger voor Hagen: zijn manager Rangé ging op vakantie naar Spanje. De werkloze kelner voelde zich in de steek gelaten en hij wilde het contract laten ontbinden. Hagen suggereerde dat sponsorgeld met Rangé mee naar Spanje was gevlogen.

Laatste poging

Hij deed nog één poging om in Duiven ondergronds te gaan. De burgemeester van die gemeente kwam samen met twee rechercheurs op huisbezoek om hem dat uit het hoofd te praten. De Arnhemmer hield zijn poot stijf. Maar de boer op wiens land hij zou worden begraven, haakte wel af.

Is het hem ooit nog gelukt? In 1969 was Hagen nog altijd van plan zijn poging uit te voeren. Of het daar ooit nog wat van gekomen is, is nergens meer te achterhalen. Waarschijnlijk niet, want krantenarchieven zwijgen na de zomer van 1969 als het graf.

Belg

Maar in 1974 verbeterde de Belg Louis Luypaerts het wereldrecord grafliggen. Hij bleef 101 dagen en 37 minuten onder de grond. Dat betekent dat Hagen in elk geval de gedroomde 105 dagen nooit heeft gehaald. Het record staat nu volgens sommige bronnen op 141 dagen; op wiens naam is onduidelijk. Hoe het uiteindelijk met Hagen of een van de andere betrokkenen verder is gegaan, is mij onbekend.

Reacties

Reacties

Continue Reading

Blog

Marcouch presenteert zich met social media

Marcouch

Molen De Kroon op Klarendal heeft er nu wel een erg prominente fan bij. Kersvers burgemeester Ahmed Marcouch roept in een filmpje op Facebook alle Arnhemmers op om op het monumentale bouwwerk te stemmen. De Kroon dingt mee naar de Molenprijs van de BankGiroLoterij.

“Het is niet zomaar een molen, het is een monument. En ook eentje die gewoon werkt”, prijst Marcouch de molen aan. “Geniet ervan en stem gewoon op deze molen. Dan doe je mij als burgemeester veel plezier, maar ook de vrijwilligers hier in Klarendal.”

Deze ode aan molen De Kroon op Facebook is een onderdeel van een groter publiciteitsoffensief van de burgervader via sociale media. Al enige weken beweegt hij zich door de stad en deelt hij zijn bevindingen op onder meer Facebook.

Vitesse-fan

Daar gebeuren wonderlijke dingen; zo ontpopt de Amsterdammer zich tot Vitesse-fan. Ook sluit hij zich vol vuur aan bij het betoog van openluchtmuseum-directeur Willem Bijleveld. Die vindt dat alle scholieren in Nederland verplicht de Nederlandse canon een keer moeten zien. Uiteraard in zíjn museum, en niet in het Amsterdamse Rijksmuseum.

Voorlopig hoogtepunt was een voorval dat afgelopen week zelfs de landelijke media haalde. Marcouch vond een portemonnee, die kennelijk uit de kontzak van een fietser was gevallen. Via sociale media riep hij de man op om zich bij hem te melden. Zo kwam hij via via aan het telefoonnummer van de fietser.

Niet herkend

Deze Matthias Poortvliet kreeg al snel een telefoontje. Hij herkende de stem niet, maar was blij dat iemand zijn portemonnee had gevonden. Daarop besloot hij diezelfde avond nog een afspraak met de vinder te maken. Hij herkende hem niet.

“Hij stelde zich voor, maar er begon bij mij geen belletje te rinkelen”, zegt de Arnhemmer tegen Omroep Gelderland. Poortvliet wilde de eerlijke vinder een bedankje geven: “Een paar tientjes vindersloon, maar dat accepteerde hij niet.”

Marcouch probeert zichzelf aan de Arnhemmers voor te stellen via sociale media. Lukt dat? RTV Arnhem ging de straat op en vroeg het aan Arnhemmers. Het lijkt ze weinig te doen…

Met de sociale media wil Marcouch het hart van de Arnhemse burger winnen. Heeft dit ‘charme-offensief’ van de kersverse burgemeester enig effect? Jazeker. Uit een kleine steekproef blijkt dat een meerderheid van de reacties positief is. Niet alleen bij zijn traditionele eigen aanhang, maar ook bij tegenstanders.

Kritiek

Toch is er ook kritiek. Sommigen denken dat alles in scène is gezet. “Een zorgvuldig geplugd bericht om zijn imago te verbeteren”, twittert iemand. Een enkeling komt zelfs met de opmerkelijke beschuldiging dat Marcouch de portemonnee heeft gerold uit de zak van de fietser. De burgemeester moet nog veel leuke verhalen op Facebook zetten om alle Arnhemse harten te winnen…

Meer nieuws?

Reacties

Reacties

Continue Reading

Blog

‘Arnhemse dierenbeul’ blijkt Engelse inwoner die al opgepakt is

Britse dierenbeul

Een filmpje over een man die een hond mishandelt, is viral gegaan op social media. Het nare voorval zou in Arnhem hebben plaatsgevonden. De man gaat ruw met het dier om en verkoopt de hond onder meer een paar stevige optaters.

Bij lokale omroep RTV Arnhem stond de telefoon roodgloeiend. Vele bellers hadden maar één verzoek. “Jullie moeten er aandacht aan besteden, zodat de politie die *** kunnen pakken!”

Digitale schandpaal

De bellers kwamen zeker niet alleen uit de stad zelf. Een man met een zwaar Amsterdams accent had een trillende stem van woede. “Ik woon in Amstelveen, maar ik vind dat jullie het filmpje in jullie stad moeten laten zien.” Ook op internet waren de reacties des duivels. De Arnhemmer prijkte op de digitale schandpaal.

Waarschuwing: het onderstaande filmpje kan schokkende beelden bevatten. Artikel gaat verder na de video.

Alleen… Het is geen Arnhemmer! Het filmpje is een hoax, waar de stad Arnhem het slachtoffer van werd. Het incident vond plaats in mei 2017 in Engeland. En de dierenbeul is een inwoner van de plaats Oldham. Hij heeft zichzelf (gelukkig) aangegeven bij de politie, onder meer na berichtgeving in de Britse krant The Sun. Met hond Narla gaat het goed; zij heeft een ander onderkomen gevonden. Ook een andere hond van de man is elders ondergebracht.

Nieuwe kijkers

Eind goed, al goed. Maar wie er nou op het idee is gekomen het filmpje opnieuw te gebruiken en erbij te melden dat het om een Arnhemmer gaat, is onduidelijk. Wel komen de beelden al enige tijd elke keer weer naar boven en maakt het weer nieuwe kijkers ontzettend boos. Zo boos, dat het zelfs gevaarlijk kan zijn.

dierenbeulHoax-wijzer en Hoaxmelding,  websites die hoaxes als deze door proberen te prikken, waarschuwen dat ‘grappen’ als deze niet onschuldig zijn. Een op de Engelse dierenmishandelaar lijkende Arnhemmer met een soortgelijke hond, zou slachtoffer kunnen worden van ‘dierenvrienden’. “Dit lijkt misschien vergezocht, maar dat is het niet.”

Ontvoeringen

Als voorbeeld noemt Hoax-Wijzer een voorval in Nederland van een ouder gehandicapt echtpaar dat hun aangepaste bus moest verkopen nadat op Facebook werd rondgebazuind dat de bus betrokken was bij ontvoeringen van kleine kinderen. “Zij ontvingen bedreigingen via sociale media en durfden de straat niet meer op met het betreffende voertuig.”

Helaas komen dit soort nep-berichten heel regelmatig voor. De sites die dit soort nieuws verspreiden, zijn vaak uit op haat zaaien of erger, zogenaamde clickbaits: ze verdienen grof geld aan nep-berichten en schrikken bijna nergens voor terug. Ook wordt de politie opgezadeld met meldingen waar ze niets mee kunnen. Om maar te zwijgen van lokale journalisten, die voor de zoveelste keer het verzoek krijgen een onzinbericht te plaatsen.

Meer nieuws?

mom in balance

Reacties

Reacties

Continue Reading

Populair