Connect with us
He Komaan

Blog

Wordt het Johnny van Doornplein weer de Stille Hoek?

Ooit was er een tijd dat het Johnny van Doornplein de Stille hoek werd genoemd*. Toen was het nog een oase van rust, in tegenstelling tot tegenwoordig. Het was de tijd dat er nog gewone woonhuizen stonden en een sjiek pand.

Er stonden geen winkels in die hoek, het was er rustig, vandaar ook de naam. Maar toen kwamen de heren Vroom en Dreesmann en werd er in 1896 een winkel geopend in een deel van het deftige pand op het plein.

Puzzel

Toen ik eind jaren negentig in Arnhem kwam wonen, leek het centrum een ingewikkelde puzzel waar je op hoop van zegen je auto doorheen moest laveren. Vooral het ‘probleem’ om van de Apeldoornseweg via het Velperplein bij de John Frostbrug uit te komen, leek voor mij onoverkomelijk en er waren momenten dat ik (als bijrijder) met mijn handen voor mijn ogen zat omdat ik het doodeng vond.

Van wat ik me kan herinneren was het een chaos van pijlen op de weg, stoplichten die niet logisch leken en zebrapaden die op de meest bizarre plekken leken te liggen. Het was, in mijn herinnering, een wirwar van mensen, bussen en auto’s en de drukte schrok me af. De stad waar ik vandaan kwam had zo’n 28.000 inwoners, Arnhem had er toen rond de 139.000. Ja, ik was enorm onder de indruk.

Vroom en Dreesmann

Waar ik ook van onder de indruk was: het grote pand van Vroom en Dreesmann aan de rechterzijde van de weg. Het was de eerste winkel in Arnhem waar ik voet binnen zette en ik keek mijn ogen uit. Dit was nog vóór de grote verbouwing, daarna werd het zelfs nog mooier.

Arnhem en V&D waren in mijn ogen onlosmakelijk van elkaar verbonden. Het eerste warenhuis werd in 1887 opgericht door de zwagers Willem Vroom en Anton Dreesmann. Hun eerste pand openden zij aan de Weesperstraat in Amsterdam en op het hoogtepunt waren er ruim zeventig vestigingen door het hele land.

Zij waren daarmee het grootste warenhuisconcern van ons land. Filiaal Arnhem opende in 1896 zijn deuren, maar werd tijdens de Tweede Wereldoorlog verwoest, waarna het opnieuw opgebouwd moest worden.

Johnny van Doorn

Iets meer dan honderd jaar na de opening van het pand in Arnhem liep ik er voor het eerst naar binnen. Het plein heette allang niet meer de Stille Hoek, maar droeg inmiddels de naam: Johnny van Doornplein, vernoemd naar de Nederlandse schrijver, dichter en voordrachtskunstenaar Johnny van Doorn.

Hoe bijzonder vond ik (een Twents ‘plattelandsmeisje’) het dat in één pand je kleding, schoenen, horloges, sieraden, cosmetica, speelgoed, boeken (vooral boeken!), kantoorbenodigdheden en delicatessen kon kopen.

Ontdaan

Je kon er foto’s laten maken van je kinderen en als je dat liever zelf wilde doen kon je er ook terecht voor camera’s, computers en scanners, want in het pand was destijds ook nog de Dixons te vinden. Na de verbouwing kreeg ook ICI Paris XL een eigen plek op de begane grond. Helaas ging het bedrijf op 31 december 2015 failliet en als ik heel eerlijk ben dan was ik daar best van ontdaan.

Niet veel later stalde Topshelf haar spullen in hetzelfde pand, maar het was niet meer hetzelfde, de sfeer die V&D uitdroeg was met het personeel vertrokken. De vraag was: hoe lang houd dit bedrijf het vol in dat immens grote pand?

Wat nu?

Niet lang, want net als V&D zal ook dit concern binnenkort zijn deuren sluiten in het pand aan het Johnny van Doornplein.

Vorige week gingen twee verslaggevers van RTV-Arnhem op pad om te vragen wat er straks in dat pand moet gaan komen. Iemand opperde Hudson Bay, een ander kon het helemaal niet schelen. Een groot een zwembad met een grote glijbaan werd geopperd en ik moet zeggen dat het aantrekkelijk klinkt, ware het niet dat ik er niet aan moet denken dat mijn kinderen van zo’n immense hoogte naar beneden glijden.

Idee

Drie mensen willen de V&D terug, maar dat zal niet gaan gebeuren. De laatste optie om er kleine ondernemers te laten vestigen vind ik ook een geweldig idee. Dat idee heeft zich ook al een aantal keren in mijn hoofd laten horen. Jaren geleden ben ik in een overdekt winkelcentrum (van meerdere verdiepingen) geweest waar allemaal kleine winkels gevestigd waren.

Het pand leek wel op deze en hoewel ik geen enkel idee heb wat de mogelijkheden zijn om zulke oppervlaktes te verdelen in kleinere vind ik het een geweldig idee. Wellicht is het tijd voor verandering, misschien moeten we het eens anders gaan doen en de grote bedrijven laten voor wat of waar ze zijn.

Geluk

Laat kleine ondernemers hun geluk zoeken aan het Johnny van Doornplein, laat hun stem horen bij het grote publiek, het alternatief is namelijk ook geen optie. Verpaupering maakt het drukke plein waarschijnlijk weer de Stille Hoek, maar dat is mijn ogen niet de manier.

*Bron: website Oud Arnhem

Meer nieuws?

Reacties

Reacties

Blog

Einde carnaval in Musis is einde 19e-eeuwse traditie

Carnaval Arnhem 1879
Foto's uit Arnhemsche Courant 1879

Carnavalsvereniging De On-Ganse houdt voor het tweede jaar achter elkaar zijn feesten in Luxor Live. Vorig jaar week het uit vanuit Musis Sacrum vanwege de verbouwing die er toen was. Omdat sindsdien de zaalhuur te hoog is geworden, is de carnavalsclub daar niet meer teruggekomen.

Breuk

Dat is een breuk met een lange traditie. Van oudsher zijn er al carnavalsfeesten in Musis Sacrum. Van 1953 tot 2017 vond het feest er plaats. Uitgezonderd in de jaren 70. Ook toen moest De On-Ganse uitwijken vanwege een verbouwing. Het feest ging tijdelijk naar de Rijnhal.

Die carnavalstraditie in Musis is eigenlijk al veel ouder dan 1953. In de negentiende eeuw was er een levendige traditie van gemaskerde bals in en rond de vooravond van de vastenperiode. Dat kwam in 1879 goed op gang.

‘Naar Keulsch voobeeld’

Toen was er voor het eerst een Grande fête de nuit, zoals dat toen heette. Dit bal masqué was duidelijk bedoeld voor de rijke dames en heren in de stad. Aanvankelijk was het feest ‘naar Keulsch voorbeeld’, dus een kopie van het Rijnlandse carnaval.

Carnaval Arnhem 1879Een jaar later adverteerden de organisatoren al dat de grote zaal van het nog grotendeels bestaande gebouw ‘expresselijk gedecoreerd’ was, ‘in geheel nieuw genre’. Het grote voorbeeld waren nu ‘groote Carnaval-feesten te Parijs’.

Pages te paard

Wat waren de ingrediënten van zo’n negentiende-eeuws feest? Het begon ‘des avonds ten 9 ure’. Er speelden een vijftigkoppig orkest. Om 10 uur kwam de ‘intocht van den Prins en Prinsesse de Carnaval met gevolg, voorafgegaan door pages te paard enz.’. Waar dat ‘enz.’ voor stond, blijft in nevelen gehuld.

Alles werd afgewisseld met ‘Comische voorstellingen’. Opvallend was dat een heer naar binnen mocht voor het bedrag van 1 gulden en 49 cent, terwijl een dame al voor 99 cent naar binnen mocht. Omgerekend naar de maatstaven van deze tijd: ongeveer 15 en 1o euro. In die tijd meer dan een weekloon van een arbeider.

Brooduitdeling

Al die Franse woorden en de entreeprijs duiden er al op. Het Grande fête de nuit was niet voor de Arnhemmer met de pet bedoeld. Die kreeg de middag voor het feest een klein cadeautje. Er was tussen 12 en 1 uur een brooduitdeling voor de armen in Musis.

Deze feesten gingen jaarlijks door tot 1899. Daarna zijn ze niet meer terug te vinden. Stierven ze een stille dood? Dat is niet precies na te gaan. Een halve eeuw lang is er weinig van carnavalsactiviteit te merken geweest in Musis Sacrum.

Meer weten over carnaval in Arnhem?

Reacties

Reacties

Continue Reading

Blog

Goed voorbeeld doet goed volgen

Het zal de meeste Arnhemmers niet zijn ontgaan: de opmerkelijke oproep van de zesjarige Loek van Eck aan onze burgemeester Marcouch. Een oproep dat via Facebook meer dan tweeënhalfduizend keer bekeken werd en een bijzonder staartje kreeg in de vorm van een afvalknijper.

‘Hallo burgemeester Marcouch, ik heet Loek en ik wil heel graag een afvalknijper als dat mag, om de buurt een beetje schoner te maken. Heb je dat?’ Dit waren de woorden een kleine jongen met grote idealen. 

Kinderen op sociale media

Nu is het zo dat filmpjes van leuke, grappige, amicale en serieuze kinderen het altijd goed doen op de sociale media, ook bij mij, maar meestal wordt er geen gehoor gegeven aan dit soort ‘kinderlijke’ oproepen. Onze burgervader ging hier echter wel serieus op in en ik wist in eerste instantie niet of ik daar wel of niet verbaasd over moest zijn, want als ik heel eerlijk ben weet ik maar heel weinig over burgemeesters, laat staan onze eigen eerste burger.

Onbereikbaar

Dat een burgemeester de belangrijkste man (of vrouw) van een stad is dat wist ik. Dat hij wettelijk aan het hoofd van het bestuur van een gemeente staat en deze ook officieel vertegenwoordigt wist ik ook. Dat hij benoemd is door onze koning wist ik niet, maar dat vind ik logisch. Burgemeesters zijn voor mij net zo onbereikbaar als de koning en de koningin alsmede de politici die ons land, onze provincie en onze stad besturen.

In mijn ogen houden zij zich allen maar bezig met zeer belangrijke “dingen” en hebben ze helemaal geen tijd voor dit soort oproepen. Kortzichtig wellicht en als ik er wat serieuzer over nadenk besef ik me dat zij ook maar gewoon mensen zijn, zoals jij en ik.

Een geweldig verhaal

@Twitter

Een goede reden dus om juist helemaal niet verbaasd te zijn over het feit dat hij deze oproep oppikte en een paar weken later met de gevraagde afvalknijper bij de zesjarige Arnhemmer op de stoep stond. Kijk, dat vind ik geweldig!

Wat een verhaal heeft die kleine Loek de volgende dag op school kunnen vertellen en wat zullen zijn ouders trots op hem zijn. Helaas heb ik niet kunnen achterhalen wat de klein Loek er zelf van vond. Of hij stiekem ook een beetje trots is, op zichzelf, zoals alleen kinderen dat kunnen. Zou hij al veel afval hebben opgeruimd? Heeft hij andere kinderen al zover gekregen om mee te doen. Waarschijnlijk zullen we daar de komende tijd niet achter komen, maar wellicht heeft dit kind een groot plan voor als hij zelf ook groot is.  

Het goede voorbeeld volgen

Voor iedereen die het goede voorbeeld van deze jongen wil volgen: je kunt een afvalknijper aanvragen is bij de gemeente (melding openbare ruimte). Zo wordt niet alleen het Sonsbeekkwartier schoner, maar ook de rest van Arnhem. Loek, je bent een held!

 

Reacties

Reacties

Continue Reading

Blog

Onopvallende tuinderszoon grootste Arnhemmer aller tijden

Lorentz monument

Hendrik Lorentz is vrijdag uitgeroepen tot Grootste Arnhemmer aller tijden. Bij de Historische Herberg in Molenplaats Sonsbeek liet hij andere grootheden als Karel van Gelre en Marga Klompé achter zich. Wie was deze tuinderszoon uit de Steenstraat die een wereldberoemd wetenschapper werd?

Gisteren maakte burgemeester Ahmed Marcouch de winnaar bekend in Molenplaats Sonsbeek.
(Tekst gaat verder onder het filmpje.)

Arnhem heeft een Lorentz-lyceum en in diverse steden is een Lorentzstraat te vinden. Bij de Afsluitdijk heb je de Lorentz-sluizen en veel natuurkundigen zijn bekend met de Lorentz-kracht. Wetenschapper en Nobelprijswinnaar Hendrik Lorentz heeft een diepe indruk op de wereld achtergelaten.

Veel kenners zien de in 1853 aan de Steenstraat geboren natuurkundige als een van de grootste geleerden die Nederland ooit heeft voortgebracht. Die erkenning kreeg de geboren en getogen Arnhemmer al tijdens zijn leven. Zijn begrafenis in 1928 was een landelijk evenement; grote drommen toeschouwers stonden aan de straatkant om hem een laatste groet te brengen.

(Tekst gaat verder onder het filmpje.)

Die uitvaart vond plaats in Haarlem, waar Lorentz de laatste jaren van zijn leven woonde. Daar werkte hij als conservator in het Teylers Museum. Ook gaf hij nog les aan de universiteit in Leiden. Daar was hij sinds zijn 24e, in 1878, hoogleraar theoretische natuurkunde. Eerder studeerde hij in die stad, na onder meer een opleiding aan de Arnhemse HBS.

Tuinder aan de Steenstraat

De ouders van Hendrik Antoon Lorentz, in het dagelijks leven ‘Hentje’, hadden een tuinderij aan de Steenstraat. Daar was in die tijd nog plek genoeg op groente te kweken. Zijn overgrootvader, een immigrant uit Duitsland, was daar al in 1795 ermee begonnen.

Hendrik Lorentz

Hendrik Lorentz (1853-1928)

Vader Jan Lorentz moest goed hebben geboerd, gezien het (inmiddels verdwenen) grote huis aan de Steenstraat en het feit dat hij de goed lerende Hentje later naar de universiteit kon laten gaan. Van studieleningen had in de negentiende eeuw nog niemand gehoord. Voor een deel moest de student in zijn geboortestad dan ook bijverdienen als leraar wiskunde.

Onopvallende Nobelprijswinnaar

In Arnhem schrijft hij ook zijn proefschrift over onder meer de breking van het licht door glas. Dat werd de basis van jarenlang onderzoek, dat in 1902 resulteerde in de Nobelprijs voor de Natuurkunde. Al die jaren treedt hij nauwelijks naar buiten; hij leidt in Arnhem en later in Leiden een onopvallend leven. Hij trouwt en krijgt kinderen.

Wel bezoekt hij internationale congressen. Daar valt hij op, omdat hij vloeiend vier talen spreekt. Komt dat door de hoge kwaliteit van de Arnhemse HBS? Zeker na zijn Nobelprijs mag hij steeds vaker congressen voorzitten. Zo leert hij veel andere natuurkundigen van over de hele wereld kennen, van wie Marie Curie, Niels Bohr en Albert Einstein de bekendste zijn.

Naar de achtergrond

Einstein_en_Lorentz

Albert Einstein (links) vond Lorentz ‘betoverend’.

Die zorgden er met hun baanbrekende theorieën al snel voor dat Lorentz’ werk naar de achtergrond verdween. De Arnhemmer treurde er niet om. Hij had het daar te druk voor. Hij werd een prominent lid van de Zuiderzee-commissie en droeg bij aan de bouw van de Afsluitdijk. Ook spande hij zich na de Eerste Wereldoorlog in om via de Volkenbond wetenschappers uit alle landen bij elkaar te brengen.

Dat lukte niet erg, maar het zorgde er wel voor dat de geboren Arnhemmer populair werd. Daarnaast zag onder meer Einstein hem als vaderfiguur. De beroemde wetenschapper zocht Lorentz vaak op in zijn huis in Leiden. “Elk bezoek van Einstein trok de aandacht van de media”, vertelt Frits Berends, emeritus hoogleraar natuurkunde van de Universiteit Leiden, tegen Trouw. “En telkens kwam Lorentz daarbij in beeld. Dat maakte hem bekend bij het grote publiek.”

Betoverend

Toen Lorentz in 1925 zijn 50-jarig jubileum als doctor in de Natuurkunde vierde, was hij al wereldberoemd. Onder meer prins Hendrik, de man van koningin Wilhelmina, en minister-president Hendrik Colijn waren aanwezig. Ook Einstein was er. Die zei dat hij de Arnhemse tuinderszoon ‘betoverend’ vond.

De theorieën van Lorentz zijn nu voor een groot deel ondergesneeuwd door latere wetenschappers. Wel heeft Einstein zijn wereldberoemde relativiteitstheorie deels gebaseerd op werk van de Arnhemmer. Dat beseften al die toeschouwers bij Lorentz’ begrafenis waarschijnlijk nauwelijks.

Status

In 1931 onthult de koningin in het Sonsbeekpark het Lorentz-monument, dat nu weer in volle glorie is hersteld. Wie daar even bij stil staat, ziet de namen van een hele rits wetenschappers die treurden om zijn dood. Dat zegt genoeg over zijn status, die hij in die wereld had.

Toch schijnt hij tot het eind toe een bescheiden man te zijn gebleven. Hoe zou hij hebben gereageerd op zijn verkiezing tot grootste Arnhemmer ooit? Misschien had hij wel zijn schouders opgehaald en was hij gewoon verder gegaan met zijn onderzoek.

Bronnen: Historisch Nieuwsblad, Trouw, Wikipedia, De Arnhemse jaren van Hendrik Lorentz (boek Jos Diender e.a.)

Meer nieuws? 

Reacties

Reacties

Continue Reading

Populair